PJ's opinion. My side of the story, my 15 minutes of fame.

26 oktober 2010

Berlijn: vallen en steeds weer opstaan

Op het moment van schrijven is het 25 oktober 2010 en zit ik in de trein van Warschau naar Krakau. Met Berlijn vers in het geheugen.

Die laatste stad heeft een serieuze indruk op mij gemaakt. Na aankomst in Hostel Odyssee besloot ik (met een stadskaart) een stevige avondwandeling te maken door Oost-Berlijn, langs de muur en als bij toeval langs de boekenwinkel die op het einde in Das Leben Der Anderen voorkomt.
Berlijn is een vreemde (maar prachtige) stad. Enerzijds staat het vol gebouwen die je direct terugnemen naar de sfeer van toen (appartementsblokken van honderden meters lang). Anderzijds worden die onderbroken door ingeplante Westerse bedrijven. Het McDonaldisme zeg maar.

Aanrader om de stad te leren kennen zijn de Berlin Walks-wandeltochten. Op vier uur tijd kom je voorbij de belangrijkste gebouwen en krijg je flink wat geschiedenis en verhalen mee. Qua professionaliteit moest de gids (Heather) niet onderdoen. Ze woonde 'nog maar' vier jaar in Berlijn, maar studeerde al tien jaar Duitse en Joodse geschiedenis.

Ik kende de geschiedenis van Berlijn in grote lijnen, maar pas tijdens die wandeling werd me duidelijk hoe deze stad continu in een identiteitscrisis zit. Je zal maar leven uit angst voor het communisme, tot iemand luid en duidelijk zegt dat hij dat niet pikt. Als dan plots het parlement wordt opgefikt, wat lijkt op het begin van een communistische revolutie, dan... geef je de grote populaire leider graag meer macht om zaken op orde te stellen (Patriot Act anyone?). Een goeie twintig jaar later besef je dat je fout zat, maar wel hebt gestemd op de man die miljoenen Joden, homo's, zigeuners, lichamelijk en mentaal gehandicapten heeft afgeslacht. Je land is verscheurd
en van zaterdag op zondag staat daar plots een muur door de stad. Je zal maar je kinderen bij de bomma hebben afgezet voor een avondje uit, en vervolgens moeten vaststellen dat je ze nauwelijks nog zal zien of horen. In Oost-Berlijn wordt er vanaf je veertiende een dossier van je aangelegd. Waar je woont, waar je familie verblijft, met wie je omgaat en wat je zoals eens durft in het openbaar te verkondigen. En dan hoef je nog niet eens een oproerkraaier te zijn. Being there is enough. FUBAR doesn't cover it.

Ghost stations
De dag erna deed ik de zogenaamde Spy Tour, die vooral focuste op de geheime dienst ten tijde van Hitler en tijdens de splitsing van Duitsland. Geheime gangen onder de muur, wachters die zelf mee ontsnapten en later gek werden, random opsluitingen en zo goed als geen objectieve
informatie uit de buitenwereld.

Een van de opmerkelijkste verhalen is dat van de zogenaamde spookstations. Een bepaalde metrolijn liep tussen twee Westerse delen van de stad, met enkele kilometers door Oost-Berlijn. Daarom werd de afspraak gemaakt dat de lijn mocht blijven rijden. Maar de stations in het Oosten werden dichtgemetseld. Zo konden West-Berlijners de lijn nog gebruiken zonder dat Oost-Berlijners konden ontsnappen.

Maar Oost-Berlijners beseften dit. Elke passerende metro maakte lawaai en zorgde voor trillingen Gevangen in je eigen stad, maar intussen horen dat drie meter onder je voeten mensen in totale vrijheid kunnen bewegen. Mocht ik er toen leven zou het twijfelen zijn tussen zelfmoord en ontsnappen. Maar beiden komen op hetzelfde neer.

Een van de vragen die door mijn hoofd spookt is of dit opnieuw kan gebeuren. Enerzijds denk ik van niet. Mensen zijn vandaag beter geïnformeerd en dankzij het internet kan je op enkele seconden zowel de New York Times als de Beijing Times lezen. Bovendien is iedereen met internettoegang vandaag een globaal multimedia-uitzendkanaal. De snelheid en diversiteit waarmee informatie zich kan verspreiden is cruciaal in het behouden van een open geest en het voorkomen van beïnvloeding, hoe betrouwbaar die ook lijkt.

Anderzijds moeten we de toekomst nooit onderschatten. Trek in Brussel de internetstekker uit en leg beperkingen op internettoegang en het is een kwestie van maanden of jaren voor je bevolking wordt gebrainwashed. Beeld je eens in dat in de VS een politieke beweging alle informatie op/via Facebook of Google kan controleren en manipuleren? Wie informatiestromen controleert, controleert wat mensen weten en denken. Op dat moment moet je een verdomd achterdochtig en koppig mens zijn om het niet te geloven. Bovendien gebeurt zoiets niet over een periode van jaren, wat je pas beseft als er geen weg terug is.

Op dat vlak is het Joodse herdenkingsmonument een mooie visuele voorstelling. Eerst zie je kleine stenen die langzaamaan groter worden. Je stapt er langzaam door en terwijl ze groter worden, zakt de grond een beetje. Niets bijzonders maar zonder het te beseffen sta je plots heel diep tussen stenen die twee meter boven je uitsteken. Bovendien staan de stenen recht op recht waardoor je snel je oriëntatie kwijt bent en een paar keer tegen andere mensen opbotst, want je ziet niet wie er van links of rechts komt.


Ik krijg het helaas niet ideaal verwoord maar op drie dagen tijd heb ik enorm veel respect gekregen voor Duitsers en Oost-Berlijners in het bijzonder. Miljoenen dragen een kruis voor de ideeën van enkelen. De mentale last van al die geschiedenis moet loodzwaar wegen en we spreken hier niet eens over een of ander Verweggistan. Dit is een Europees buurland, nauwelijks twintig jaar geleden.

Labels: , , ,

2 Comments:

Anonymous Dieter Van Esch said...

Knappe post. Erg nuttig ook voor mijn bezoek aan Berlijn later dit jaar. Waarvoor dank²!

Veel succes/plezier nog met de trip!

woensdag, oktober 27, 2010 11:09:00 a.m.

 
Blogger PJ said...

Thx, ik heb intussen ook de link toegevoegd (http://berlinwalks.com/) want er zijn wel een paar 'original walks' ginder :) Zelf ga ik trouwens ook nog eens teruggaan want drie dagen was veel te kort.

woensdag, oktober 27, 2010 1:14:00 p.m.

 

Een reactie plaatsen

<< Home